Teşi
From Artvin Ansiklopedisi
Artvin halk oyunlarından tek kişilik bir oyun adı. Artvin halk dilinde “yün eğirmeye yarayan, ağırşağının tepesinde çengelli tel bulunan, iğden büyük araca, kirmene” verilen “teşi” adı, yün eğirmenin taklit edildiği bu oyuna ad olmuştur. M. R. Gazimihal, Artvin halk dilinde büyük iğe “teşi” denildiğini bilmediğinden olacak, oyun adının kökeni için “Adı belki de ‘tek kişi’den muharreftir [bozulmuştur]” diyor ve ekliyor: “Oyunda iplik bükmeyi ve yün eğirmeyi taklit eden hareketler vardır” (Gazimihal, 1991). Oyunda el ve ayak figürleri ile yün eğirme taklit edilir. Ayak üzerinde esneyerek yürünür ve elde teşi ile yün eğrilir. Oyun, genelde bir ya da iki kişinin özel gösterisi ile başlar, daha sonra isteyenler oyuna katılabilir. Sayı sınırlaması yoktur (Şahin-Şahin-Akalın, 1997).
Halk oyunları araştırmacısı Uğur Ural, bir yazısında, bu oyunun orijinalliğinin bozulması konusunda sunları yazıyor: “Bu oyun normalde bir ortaoyunudur, bir kişi tarafından oynanır, nadiren iki kişiyle oynanır, erkekler oynar. Şavşat’a ait bir ortaoyunudur. Söz ve müziği mevcuttur. Her köy ya da mahallede farklı dörtlüklerle söylenir, oyunda kadınlar taklit edilir. Oyunu iyi oynayan kişilerden birçoğu vefat etmiştir. Ancak günümüzde bu oyunu iyi oynayan ve orijinal yapısıyla oynayan insanlar da vardır. Bunlardan en önemlisi ‘Karo Ayhan’ ismi ile bilinen Ayhan Güven’dir. Ayrıca yörenin önemli müzisyenlerinden Sofi Dede, merkez muhtarı Gündüz Atabek, Köprüyaka köyünden Adnan Taban ve Neşet Ural bu oyunu iyi oynayan kişilerden bazılarıdır…” diyor ve -isim vermeden- oyunun ilk kez Zeki Akalın tarafından Şavşat’tan derlenerek yeniden düzenlenip sahneye konulmasıyla bugünkü biçimini aldığını belirten Şahin-Şahin-Akalın üçlüsüne de itiraz ediyor: “Bu oyunu derleyen derlemeci, kadın oyunu olarak tanıtmış ve yörede kullanılmayan figürlerle ve yine yöreye ait olmayan müzikle piyasaya sunmuş ve bugün piyasa oyunu olarak kullanılmaktadır. Bu oyunun Urfa yöresinde oynanan Teşi ile benzerliği de bize derleyen kişinin derleme değil, etkileşimle bir oyun yazdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca derlemeci, kitabında kendini müziğin bestecisi olarak belirtmiştir. ‘Folklor olan hiçbir malzeme bestelenemez, bestelense de bestelenen bir eser folklor olamaz’”.
Bibl: Gazimihal, M. R.; Türk Halk Oyunları Kataloğu I, (Yay. haz: Nail Tan), Ankara, 1991 • Şahin, R., Şahin, Z., Akalın, Z.; Artvin Yöresi Folkloru Halk Kültürü Araştırması, 1997 • Ural, U.; “Artvin Yöresi Halk Oyunları’nın Yozlaştırılması Üzerine”, http://www.savsat.com/index.php?n=duvar&w=94 (20.04.2006).
