Sa-Sa

From Artvin Ansiklopedisi

Artvin halk oyunlarından horon türü bir oyun. Düz Horon'a benzer biçimde oynanan, topuk vurma ve naralardan oluşan bir oyundur. “Çık suya”, “git, düş”, geldi sa-sa” gibi figürleri vardır. Erkekler tarafından oynanır (Varan, 1988). Bu oyunun, Türklerin İslâmiyet’ten önce Gök Tanrı’ya inandıkları dönemde doğduğu, Gök Tanrı’yı simgelemek için, “sen” anlamına gelen “sa” sözcüğünün yüksek sesle “sa sa” diye tekrarlanması sonucu günümüze Sa-Sa adıyla geldiği ileri sürülür (Varan, 1988; Tokdemir, 1993). Bu konuda Tokdemir şunları yazıyor: “Sa-Sa oyunu, atalarımızın İslâmiyetten ve hatta milattan önceki inançları döneminden kalmadır. Türkler, büyük dinlerin doğuşundan önce de ‘Tek Tanrı’ya tapıyorlardı ve Tanrı’nın yaratıcı, yaşatıcı, öldürüp diriltici olduğuna inanmakta idiler. Bundan ötürüdür ki Tanrı, büyüklük, ululuk, kutsallık, güçlülük simgesi olarak ‘Gök’ sıfatı ile belirlenmiştir. İşte ‘Saa’; sen, sana anlamında bir sözcük olup, ayinin ahengine uygun olarak ‘Gök Tanrı’ya seslenmek üzere yüksek sesle ‘Sa-Sa’ diye tekrarlamaları, inanç ve ibadetin zaman süreci içerisindeki değişimi sonucu günümüze ‘Sa-Sa’ oyunu biçiminde gelmiş olduğuna inanmaktayım.” (Tokdemir, 1993: 210).

Sa-Sa oyunu, gerçekte Gürcü halk oyunlarından olup, oyunun adı da Gürcücedir. Gürcüce “gök” anlamındaki Tsa (ok. Sa) sözcüğünden adını alan oyun, Gürcistan’da eskiden beri oynanmakta olan, Tanrı’yı ululama ve yakarma figürleri içeren bir oyundur. Oyunun, eski Gürcü halk oyunlarından olduğu, Oğuz Medetoğlu’nun bir makalesinden de (Medetoğlu, 2001) anlaşılıyor: İ. Zurabişvili, bir denemesinde (1949), Gerçekten de eski [Gürcü] edebi kaynaklarda dans isimleri olarak yalnızca rokva, tsekva, sasa, şuşpari, bukna, koça vb. karşımıza çıkmaktadır [diyor]…

Bibl: Varan, İ.; Artvin Yöresi Folkloru Arşiv Derlemesi I, Artvin Yöresi Halk Oyunları, Artvin, Özel sayı No: 9, 7 Mart 1988 • Tokdemir, H.; Artvin Yöresi Folkloru, Ankara, 1993 • Medetoğlu, O.; Gürcüler’de Halk dansları-2, Çveneburi, 40: Nisan-Haziran 2001