Meneksila

From Artvin Ansiklopedisi

Konu başlıkları 1 Tanım 2 Tarihçe 3 Etimoloji 4 Kaynakça

Tanım

Antik Çağdan 19. yüzyıl sonlarına dek Doğu Karadeniz bölgesi ve Çoruh Nehri'nde insan ve yük taşımak amacıyla kullanılan yekpare ağaç gövdesinin içinin oyulmasıyla yapılmış sandalların adıdır.

Tarihçe

Evliya Çelebi, Artvin'de “on pârdaha büyük gemilerin" de aynı isimle adlandırıldığından bahsetmiştir (1640-1641) “on pâre Lâz meneksilasına üç yüz kadar tüfengendâz yeniçeri ve bu hâkirin beş adet Gürcü gulâmı birlikde süvar olduk.

Meneksila gemileri: Bu gemiler Çoruh Nehri kenarında hasıl olan kaba kavak ağaçlarından üç pâre ile yapılur. Bir tahtası tekne gibi altındadır. Birer tahta da yanlarındadır. Fakat fevkalade kebîr levhalardır. Gemilerin kenarında iki adem kalınlığında kamış ve hasır sazlarından örülmüştür. Deryâ furtunası o kamışlardan gemi içine giremeyüb bu gemiler Karadeniz fortunasında mantar gibi yüzerler. Kıçı başı nâmalûm tekne gibi bir gûne turfa kayıklardır. Bu deryalarda isimlerine meneksila derler. Yüz adem alırlar” EVLİYA ÇELEBİ SEYAHATNAMESİ 2. 96-97

Antik Çağda Xsenophon (MÖ 401) Doğu Karadeniz sahilinde yaşayan Mossionik halkının meneksila kullanımından bahsetmiştir: "Bu anlaşmayı onaylamak için teminatlar verip aldılar ve gittiler. Ertesi gün her biri tek bir tomruktan yontulmuş ve her birinin içinde üç adam bulunan üç yüz kayıkla (monoksila = μονόξυλα) döndüler” ANABASIS 5.4.11 Heredot’un çağdaşı Hippokrat, Lazların atası olan Kolh'ların yaşadığı Phasis Nehri havasında aldığı notlarında meneksilanın bölgede kullanıldığını kaydetmiştir: “Şehre ya da pazara nadiren yürüyerek giderler, ama daha çok tek parça ağaçtan yapılmış kanolarıyla, nehirde yukarı aşağı seyehat ederler. Zira nehirde pek çok kanal vardır” (Hippokrates; Havalar, Sular ve Yerler Hakkında, 15)

Etimoloji

< Yunanca (Bizans) monoksilon (μονό-ξυλον) “kano” (mono [μονό] “tek” + ksilo [ξύλο] “odun”)

Kaynakça

• Öztürk, Özhan. Karadeniz Ansiklopedik Sözlük. Heyamola yayıncılık. İstanbul,2005
• KSENOPHON. (1998), Anabasis. Sosyal Yayınlar. 2. Baskı. İstanbul
• ZEHİROĞLU, A.M. (2000), Antik Çağlarda Doğu Karadeniz. Çivi Yayınları. İstanbul
• Evliya Çelebi Seyahatnamesi (1898-1938), 10 cilt. İstanbul

ÖZHAN ÖZTÜRK