Kaçkar Dağları Sürdürülebilir Orman Kullanımı ve Koruma Projesi

From Artvin Ansiklopedisi

Konum

Kaçkar Proje Alanı Türkiye'nin Kuzeydoğusunda Doğu Karadeniz bölgesi içinde Artvin ili sınırları içerisinde kalır. Ağırlıklı olarak Yusufeli ilçesinde bulunan saha Artvin merkezine de uzanmakta ve 1800 km2'lik bir alanı kaplamaktadır.

Amaç ve Hedefler

Projenin genel amacı, küresel biyolojik çeşitlilik açısından cazibe merkezlerinden birisinin orman ekosisteminde gözlemlenen bozulma sürecini ve biyolojik çeşitlilik kaybını yavaşlatmak ve bu süreci tersine çevirmek için katkıda bulunmaktır. Proje aşağıda belirtilen projeye özel hedeflerin ve göstergelerin başarılması suretiyle genel amaca katkıda bulunacaktır:

Hedef 1: Biyolojik çeşitlilik açısından geliştirilen sürdürülebilir orman kullanım ve koruma sistemi Gösterge: Biyolojik çeşitlilik ve sürdürülebilir orman kullanımına dayalı bir bölgesel çok sektörlü yönetim planı ve bu planı hayata geçirmek için yasal ve ekonomik yeteneklere sahip bir kurum

Hedef 2: Orman kaynaklarını sürdürülebilir bir şekilde kullanan yerel topluluklar Gösterge: Proje sonunda yasadığı ağaç kesiminde % 10 azalma

Hedef 3: Yaban hayatını koruma ve geliştirme Göstergeler: Çengel boynuzlu Dağ keçisi nüfusunda gözlemlenen azalmanın asgariye indirilmesi veya tersine çevrilmesi. Projenin son yılı zarfında bozayılar ile insanlar arasındaki çatışmalar nedeni ile bozayıların öldürülmesi azaldı.

Hedef 4: Kitle turizminin ormanlar üzerindeki etkisinin azaltılması Gösterge: Turizm faaliyetlerinin tamamı ile kıyaslandığında doğa ile dost ve ekolojik turizm oranında artış.

Çalışma Alanı

Proje alanı Türkiye’nin kuzey doğu bölgesinde yer almaktadır ve 1800 km2’ ‘lik bir alanı kaplamaktadır Bölge doğal yaşlı ormanları, çok sayıda endemik tür ile oldukça yüksek bitki çeşitliliği, ayılar, dağ keçisi, yabani keçi, vaşak, kurt sürüleri, ve belki de leoparlar benzeri göze çarpan yaban hayatı ve nefesleri kesen dağ manzarası ile fevkalade ve ender bulunan bir alandır. Proje alanı, Dünya üzerinde Üçüncü zamandan bugüne sıcak - ılıman iklim yaprak döken ormanların herhangi bir kesinti olmaksızın var olduğu tek bölgenin bir parçasıdır. Bu bölge, Kafkasya Sıcak Noktasının bir parçası olarak kabul edilmektedir ve küresel biyolojik çeşitlilik sıcak noktasının en kuzey noktasındadır. WWF (Doğal Hayatı Koruma Derneği) ayrıca Kafkasya’nın ılıman ormanlarını Dünya üzerinde bulunan öncelikli 200 ekolojik bölgeden bir tanesi olarak sınıflandırırken, Birdlife International (Kuşları Koruma) örgütü, bölgeyi öncelikli 217 kuş koruma bölgesinden bir tanesi olarak tanımlamıştır. TEMA ve ODTÜ tarafından gerçekleştirilen bir bölgesel farklılık analizi Kaçkarları tamamen koruma altında olmayan en öncelikli sahalardan bir tanesi olarak tanımlanmıştır

Ancak, bölge hâlihazırda orman ekosisteminde geri döndürülemez değişikliklere neden olabilecek tehditlerle karşı karşıyadır. Söz konusu bu önemli tehditler kontrolsüz turizm, ki bu planlanmamış ve göze hoş gözükmeyen yapıların sayısında artışlara neden olmaktadır; yasadışı avlanma ve çok sayıda nadir türün sayısında ciddi azalmaya neden olan etkisiz koruma; ve toprak erozyonu ile habitat parçalanmasına neden olan aşırı tomrukçuluk ve uygun olmayan ağaçlandırma ile sonuçlanan sürdürülemeyen ormancılık uygulamaları, ve oldukça az biyolojik çeşitlilik değerine sahip homojen genç filizlerdir.

Bunun yanı sıra, doğanın korunması ve tomruk üretimi işlemlerinden sorumlu olan kurumlar arasında koordinasyon ve işbirliği neredeyse bulunmamaktadır. Şu anki orman planlama yaklaşımı ekseriyetle fakir insanların ihtiyaçlarına yeterince hitap edememektedir. Proje, orman köylülerinin yeni bir yerel ormancılık politikasının düzenlenmesi sürecine katılımının sağlanması aracılığı ile bu zayıflığa hitap edilmesine yardımcı olacaktır ve orman sektörünün yönetişiminin iyileştirilmesine önemli bir katkıda bulunacaktır.

Bu proje ile bütün proje alanı için entegre bir koruma sistemi geliştirilecektir. Bütün paydaşları içeren ve aynı zamanda geleneksel yaşam tarzını kollayan bu gibi bir sistemin oluşturulması başlıca çıktılardan birisi olacaktır. Yerel paydaşlar tarafından kabul edilecek çözümlerin oluşturulmasına katkıda bulunmak üzere bütün paydaşların tam katılımı beklenmektedir.

Proje ayrıca doğa ile dost olan geleneksel yaşam tarzlarının unsurlarının korunması/eski haline getirilmesi, topluma dayalı bir turizm sisteminin geliştirilmesi ve kırsal kesimde yaşayan halkın adil bir karar verme ve fayda dağıtımı modeli altında örgütlenmesi aracılığı ile ekonomik ve sosyal taleplere de hitap etmektedir. Geleneksel yaşam tarzlarının turizme entegre edilmesine ve bunların doğanın korunmasını destekleyecek bir sistemin içerisine birleştirilmesine yönelik çabalar da hedefler arasındadır.

Proje, Türkiye’nin mevzuatını Avrupa Birliği mevzuatı, özellikle de Kuşlar ve Habitat Direktifleri ile uyumlaştırma konusuna dair ulusal taahhütlerine uygun olarak geliştirilmiştir . Proje ayrıca EUNIS sistemine paralel olarak yerel biyotop (yaşam alanı) haritalandırma ilkelerini uygulayacaktır. Hedef bazı bitki ve hayvan türleri Bern Konvansiyonunun I, II ve II sayılı ekleri kapsamında bulunmaktadır.

Tehditler

Orman ekosistemlerine yönelik tehditlerin çoğu tesis edilen sürdürülemez orman politikalarının, arazi kullanım uygulamalarının ve insan faaliyetlerinin bir sonucudur. Her ne kadar kısa zaman önce orman planlama konusunun diğer sektörlerin dahil edilmesi aracılığı ile ıslah edilmesine yönelik girişimler bulunsa da, pilot çalışma daha fazla kapasite geliştirme ve model geliştirme çalışmalarının gerekli olduğunu göstermiştir. Bundan dolayı, arazi kullanım ve orman kullanım planlama/yönetimi benzeri ilgili bütün sektörlerin entegrasyonu bu proje açısından merkezidir.

Proje bölgesi, Türkiye’de bulunan en üretken orman ekosistemlerinden ve en çok biyolojik çeşitliliğin bulunduğu sıcak noktalardan bir tanesini barındırmaktadır. Bölge bazı ayrıntılı analizler kapsamında orman biyolojik çeşitliliğinin korunması açısından öncelikli bir bölge olarak tanımlanmıştır. Ancak, bölgenin büyük bir kısmının mevcut korunan alanlar ağının dışında kalması nedeni ile, halkın katılımı ile etkili bir koruma bulunmamaktadır.

Geleneksel olarak orman yönetim planları ekosistem hizmetlerini, vahşi yaşam kaynaklarının korunmasını veya sosyal zorlukları dikkate almamaktadır ve bundan dolayı da orman biyolojik çeşitliliğine ve orman ekosistemine dayalı sürdürülebilir geçim kaynaklarına karşı tamamen kaygısızdır. Çoğu yaşlı orman kesimlere sahne olmuştur ve bazı durumlarda kesimler sonrasında hatalı türler ile ağaçlandırılmıştır (Kurdoğlu, 1996). Kurt, dağ keçisi ve yaban keçisi sayıları son on yıllık süreç zarfında % 20 ila % 80 arasında azalmıştır. Ayılar ve insanlar arasında gittikçe artan çatışma yasadışı avlanmalara ve ekonomik zararlara neden olmaktadır (Bilgin ve Ambarlı 2005).

Kırsal yoksulluk ve alternatif geçim kaynaklarının bulunmaması nüfusun azalmasına neden olmuştur. Mesela, Yusufeli ilçesinin nüfusu 1990 ile 2000 yılları arasında 37060 kişiden 29133 kişiye (% 22) düşmüştür (DIE 2005). Şu anki işgücünün % 70 oranı geçimlerini Yusufeli dışından sağlamaktadır.

Ortalama bir hane halkı yıllık olarak 4 ton yakacak odun tüketmektedir ve bu rakam da proje bölgesinde her yıl yaklaşık olarak 150,000 ton yakacak odun tüketimine tekabül etmektedir (Artvin Orman Dairesi 2005). Muhtemelen bu miktarın yaklaşık olarak yarısı yasadışı tomrukçuluk işlemlerinden gelmektedir ve bu durum verimli şekilde yankılan sobalar, iyileştirilmiş ev yalıtımı ve katılımcı bir planlama yaklaşımı suretiyle engellenebilir.

Kontrolsüz bir şekilde gittikçe artan bir kitle turizmi riski bulunmaktadır ve bu da ormanın ve geleneksel değerlerin daha da bozulmasına yol açabilecektir. Turizm operatörleri ormanların tam değerini anlamamaktadır ve ekolojik turizm kavramı genel olarak bu operatörler tarafından yanlış anlaşılmaktadır.

Aktiviteler

Aşağıda belirtilen gruplar için dağılım haritalarının hazırlanması ve yüksek öncelikli türler için popülasyon durumunun ve koruma imkanlarının tanımlanması

Endemik bitkiler
Anahtar kelebekler
Anahtar memeliler ve yaban hayatı
Sürüngenler ve amfibiler
Seçilen kuşlar
Bitki örtüsünün haritalandırılması
Biyolojik çeşitlilik değerlendirmesi