Batum
From Artvin Ansiklopedisi
Batum (Gürcüce: ბათუმი / Batumi). Karadeniz kıyısında, Gürcistan’ın güneybatı kesiminde yer alan Acara Özerk Cumhuriyeti'nin yönetim merkezi. Nüfusu 121.806’dir (2002).
Batum’un, Eski Yunan kolonisi olarak Batis veya Bathus adıyla kurulduğu sanılır. Bu ad, Eski Yunan ve Roma kaynaklarında anılır. Küçük bir kasaba olan Batum, bir kale ve çevresinde köy tipinde yerleşmelerden oluşuyordu. Eski çağlarda Kolheti (Kolhis) sınırları içinde kalan Batum, 13-14. yüzyıllarda Odişi Prensliği’ne, daha sonra Guria Prensliği’ne bağlıydı. 15. yüzyıldan itibaren Gürcistan’ın güneybatı bölgelerini fethetmeye başlayan Osmanlılar, 16. yüzyılda Batum’u ele geçirdiler ve kasaba, bir Osmanlı garnizonu haline geldi. Daha sonra Lazistan sancağının merkezi oldu. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Çarlık Rusya’sının eline geçen Batum, Ayastefanos ve Berlin antlaşmaları uyarınca Rusya’ya bırakıldı.
Birinci Dünya Savaşı’nda 1917 Devrimi’nin ardından Rusya’nın bölgeden çekilmesiyle kent Brest-Litovsk Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti’ne geri verildi ve bağımsız bir sancak merkezi oldu. Osmanlılar 14 Temmuz 1918’de Batum’da bir referandum düzenlediler. Gürcistan ve Osmanlı Devleti’nin müttefiki Almanya bu referandumu tanıdı. Ne var ki bu referandumun hazırlık aşamasına komşu ülkelerin ve bu arada Gürcistan’ın da katılması gerekiyordu, fakat bu gerçekleşmemişti. Bundan dolayı Gürcistan hükümeti, 1 Ağustos 1918’de Osmanlı Devleti’ni protesto etti ve bu referandumu yasa dışı ilan etti.
Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda imzalanan Mondros Mütarekesi uyarınca Batum, önce İngilizlere, sonra Gürcistan’a bırakıldı. Ankara Hükümeti kuvvetleri bir ara Batum’a girdiyse de çekilmek zorunda kaldı. Bu gelişmelere karşın, Akif Bey (Suner), Ahmet Fevzi (Erdem), Ahmet Nuri Efendi, Ali Rıza (Acar) ve Edip Bey (Dinç) 1920’de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Batum mebusu olarak katıldılar. Batum, Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) uyarınca yeniden Gürcistan’a bırakıldı ve Müslüman nüfusun varlığından dolayı Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti yönetiminin 16 Temmuz 1921’de ilan ettiği Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin (bugün Acara Özerk Cumhuriyeti) yönetim merkezi oldu.
Batum günümüzde Gürcistan’ın en önemli limanlarından biri ve önemli bir turizm merkezidir.
FAHRETTİN ÇİLOĞLU
