Ardanuç

From Artvin Ansiklopedisi

(TASLAK)

Yüzölçümü 969 km2 olan Ardanuç ilçesi, doğuda Ardahan, güneyde Erzurum illleri, batı ve kuzeybatıda Merkez ilçe, kuzey ve kuzeydoğuda Şavşat ilçesi ile çevrilidir. İlçenin toplam nüfusu 14.477, ilçe merkez nüfusu ise 5.278’dir.

Doğal Yapı

Ardanuç, Artvin ilinin kıyıdan uzak, dağlık iç kesiminde yer alır. Dağlar sarp ve derin akarsu vadileri ile parçalanmıştır. İlçenin doğu ve güney kesimlerini kuzeydoğu güneybatı doğrultulu Yalnızçam Dağları engebelendirir. İlçenin en yüksek noktası Çadır Dağı'nda (eski adı Kürdevan Dağı) 3054 m’ye erişen Eğripınar Tepesi'dir. Bu topraklardan kaynaklanan sular Çoruh Nehri'ne karışarak Karadeniz’e ulaşır. Yalnızçam Dağları'ndan çıkan sular batıya yönelerek Çoruh’un kollarından Berta Deresi'ne katılır. Bu dağlardan kaynaklanan bazı küçük dereler ilçe sınırları dışında Kura Nehri'ne karışır.

Yalnızçam Dağları'nın yüksek kesimlerindeki yaylalar hayvancılık açısından önem taşır. Bunlardan en önemlisi Bilbilan Yaylası'dır. Önemli bir göle rastlanmayan ilçede Çadır Dağı'nın yüksek kesimlerinde buz yalağı göller vardır. Bu dağlar iğne yapraklı orman örtüsü açısından çok zengindir.

Ekonomi

İlçe ekonomisi büyük oranda tarıma ve hayvancılığa dayalıdır. İlçe halkının başlıca gelir kaynakları tarımsal üretim, hayvancılık ve mevsimlik iş olan orman işçiliğidir. İlçede sanayi tesisi olarak Orman Genel Müdürlüğü’ne ait (ORÜS) ve özelleştirme kapsamında olan 1 adet kereste fabrikası bulunmaktadır. Büyük sanayi tesisi bulunmayan ilçede, marangoz, demirci ve oto tamircileri gibi küçük çaplı işyerleri bulunmaktadır.

İlçenin en önemli gelir kaynağı hayvancılıktır. Artvin’de hayvancılığın en gelişmiş olduğu ilçe Ardanuç’tur. Büyük ve küçükbaş hayvancılığın yaygın olduğu ilçenin en önemli yaylası olan Bilbilan Yaylası'nda yaz aylarında devamlı, cumartesi günleri ise büyük çapta olmak üzere hayvan pazarı kurulur. Ekime elverişli alanlar çok azdır. Bitkisel üretim yapılabilen düzlükler vadi tabanlarındadır. Buralarda en çok buğday, mısır, arpa ve patetes yetiştirilir. En fazla üretimi yapılan meyveler ise elma, kızılcık, ceviz, üzüm ve armuttur. Kamusal imkanlarla da desteklenen arıcılık, yaylacılık kültürünün yaygın olduğu ilçede önemli gelir kaynaklarındandır. İlçede, son yıllarda örtü altı yetiştiriciliği-seracılık da yaygınlaşmaktadır.

İlçede; Bulanık köyündeki Rabat Kilisesi, Adakale köyündeki Gevhernik Kalesi, Ferhatlı köyündeki Ferhatlı Kalesi ile Artvin-Ardanuç yolu üzerinde bulunan Cehennem Deresi Kanyonu yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çeken ve turistik değeri olan yerlerdir.

Tarih

Kafkasya ile Doğu Anadolu arasında geçişi sağlayan bir bölgede yer alan Ardanuç yöresi, eski bir yerleşme alanıdır. Asur kaynaklarında Yukarı İberia olarak geçen bu bölge İÖ 9. yüzyılda Urartuların denetimindeydi. İÖ 7. yüzyılda Kimmerler ve İskitler tarafından yağmalanan bu topraklar, daha sonra Gürcüler tarafından kurulan İberia (Kartli) Krallığına bağlandı. İÖ 2. yüzyılın son çeyreğinde Pontus Krallığının denetim alanı içinde kalan yöre, İÖ 1. yüzyılın ikinci yarısında Romalıların eline geçti. Daha sonra İS 9. yüzyılda Bagratlıların yönetimindeki İberia Krallığına bağlanan yöreye Türkmenler ilk kez 11. yüzyılda geldi. 13. yüzyılda Moğolların, 14. yüzyıl sonlarında da Timur ordularının istilasına uğradı. İskender Paşa’nın 1551’de Ardanuç Kalesi'ni ele geçirmesi ile Osmanlı topraklarına katıldı. Aynı tarihte kurulan Ardanuç sancağı, 1578’den 1828’e kadar Çıldır eyaleti'ne bağlıydı. 19. yüzyılın ikinci yarısında Çıldır sancağı'na bağlı bir kaza olan Ardanuç, Ayastefanos Antlaşması ile (1878) Rusya’ya bırakıldı. 1914’te kısa bir süre çekilen Ruslar, 1915’te geri döndü. 1918’de Rusların çekilmesinden birkaç ay sonra İngilizlerin, onların bölgeyi boşaltmasının ardından 1920’de Gürcülerin işgaline uğradı. 1921’de kurtulan Ardanuç, 1945’te ilçe yapıldı. İlçe merkezinin belediyesi de aynı tarihte kuruldu.

Eskiden Artanuci adıyla anılan ilçe, Artvin kentinin 33 km doğusunda, Ardanuç Suyu'nun kenarında yer alır. 5. yüzyılda yapıldığı sanılan Ardanuç Kalesi, 9. yüzyılda Bagratlılar'ın başkentiydi. 1562’de Kanuni Sultan Süleyman tarafından onarıldığına ilişkin yazıtı bulunan kale bugün yıkık durumdadır.

Önemli tarihsel yapılardan biri de ilçenin 13 km güneydoğusundaki Bulanık (Rabat) Kilisesidir. İlçedeki öbür tarihsel yapılar Artvin yöresinde yapılan ilk cami olma özellliğini taşıyan İskender Paşa Camii ve Salih Bey Camii'dir.