Şavşat

From Artvin Ansiklopedisi

(TASLAK)

Artvin iline bağlı ilçe. Yüzölçümü 1.317 km2 olan Şavşat ilçesi, kuzeyde Gürcistan, doğu ve güneydoğuda Ardahan ili, güneyde Ardanuç ilçesi, batıda merkez ilçe ve Borçka ilçesi ile çevrilidir. İlçe toplam nüfusu 25.624, ilçe merkez nüfusu 7.325'dir.

Doğal Yapı

Yüksek dağlar ve engebeli alanlardan oluşan ilçe toprakları, ilin kuzeydoğu kesiminde yer alır. Kuzey ve kuzeybatı kesimini Karçhal Dağı; doğu, güneydoğu ve güney kesimini de Yalnızçam Dağları engebelendirilir. Yalnızçam Dağları'nın en yüksek kesimlerinden geçen doğu ve güneydoğu sınırı, Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgelerini birbirinden ayırır. Bu topraklardan kaynaklanan suların büyük bölümünü toplayan Berta Deresi, ilçe sınırları dışında Çoruh Nehri'ne karışır. Güneydoğudaki küçük bir alanın sularını toplayan küçük dereler ise ilçe sınırı dışında Kura Nehri'ne karışır. Kuzeydoğu kesimindeki Arsiyan Dağı (Gözedağı) ile güney kesimdeki Kürdevan Dağı (Çadır Dağı)’nın yüksek kesimlerinde birkaç küçük göl vardır. Dağlık alanlar, ladin, göknar ve sarıçam ormanlarıyla kaplıdır. Bu dağlardaki ormanların arasında sayfiye olarak kullanlılan ve turizm açısından da önem taşıyan bir çok yayla vardır. Bunların başlıcaları Arsiyan, Karagöl ve Sahara yaylaları, 1994’te ulusal park yapılarak koruma altına alındı.

Şavşat, nüfus yitirmekte olan bir ilçedir. Başlıca ekonomik etkinlik tarımdır. Ekime elverişli alanlar kısıtlı olmasına karşın azımsanmayacak miktarda bitkisel üretim yapılır. Yetiştirilen başlıca ürünler patetes, buğday, elma ve armuttur. İlin en çok patetes yetiştirilen ilçelerinden biri Şavşat’tır. Hayvancılık önemli gelir kaynaklarındandır. Çok sayıda koyun yetiştirilen ilçede, arıcılık da yapılır. İlçe topraklarında bakır, kurşun, çinko, feldispat ve manganez içeren cevher yatakları vardır.

Tarih

Şavşat yöresi İÖ 1000’lerin başında Gürcülerin atası sayılan kabilelerin yaşadığı bölgenin sınırları içindeydi. Eskiden İberia adıyla anılan bu bölge, İÖ 7. yüzyılda Kimmerlerin istilasına uğradı. İberia Krallığının sınırları içindeki bu topraklar, Pontus Krallığından sonra Roma’ya bağlandı. Bir süre Perslerle Bizanslılar arasında el değiştirdikten sonra İS 7. yüzyılda Arapların yönetimine girdi. Bizanslılarla Arapların zayıflığından yararlanan Gürcüler, 9. yüzyılda İberia Krallığını yeniden canlandırdı. Bagratlı Hanedanının yönettiği krallık, 13. yüzyıl başlarında Trabzon ve Erzurum’a kadar uzanan toprakları elinde tutuyorydu. Daha sonra İlhanlılar’a bağlanan İberia’yı 14. yüzyıl sonrasında Timur'un orduları yağmaladı. Bagratlı yöneticilerin yarı bağımsız olarak yönettiği bu topraklar, bir süre Osmanlılarla İranlılar arasında el değiştirdikten sonra, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'ne bağlandı. 1873 tarihli Erzurum vilayet salnamesine göre Şavşat kazası, Çıldır sancağına bağlıydı. 1828-1829 arasında Rus işgaline uğrayan Şavşat, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Ayastefanos Antlaşması (3 Mart 1878) ile savaş tazminatı olarark “Elviye-i selâse (üç sancak)” içinde Rusya'ya verildi. Sovyet devriminden sonra Rus orduları Ocak 1918’de Şavşat’tan çekildi. Brest Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918) hükümleri uyarınca yapılan halk oylaması sonucunda Şavşatlılar Osmanlı Devleti'ne bağlanmayı seçti. Mart 1918’de Osmanlı kuvvetlerinin girdiği Şavşat, Mondros Mütarekesinden (30 Ekim 1918) sonra Aralık 1918’de İngilizlerin, Nisan 1920’de onların çekilmesinden sonra da Gürcülerin işgaline uğradı. 23 Şubat 1921’de Gürcü birliklerinin boşalttığı Şavşat yöresi, TBMM hükümeti topraklarına katıldı. Kısa bir süre Ardahan’ın ilçesi olarak kalan Şavşat, 7 Temmuz 1921’de Artvin’e bağlandı. İlçe merkezinin belediyesi 1928’de kuruldu.

Eskiden Satlel adlı küçük bir köy iken cumhuriyet döneminde Yeniköy adıyla anılan bugünkü yerine taşındı. Şavşat, il merkezi Artvin’e 65 km uzaklıktadır.

İlçe, tarihsel yapılar açısından zengin sayılır. Bunların başlıcaları Şavşat, Dutlu, Parih, Tuharis ve Ustamis kaleleri, Rabat ve Tbeti kiliseleri ile Zor Mustafa Bey Türbesi'dir.