Şavşat
From Artvin Ansiklopedisi
Artvin iline bağlı ilçe. Artvin ilinin doğusunda, 42 derece 10 dakika ile 42 derece 30 dakika doğu meridyenleri ve 41 derece 06 dakika ile 41 derece 25 dakika kuzey paralelleri arasında ye alır. Doğuda Ardahan İli ve Hanak İlçesi, Kuzeydoğuda Posof İlçesi , Güney ve Güney batısı Artvin İlinin Ardanuç, Batısı Artvin Merkez, Batısı Borçka İlçesi ve Kuzeyden Gürcistan Devleti ile çevrilmiştir.
Yüzölçümü 1.317 km2, ilçe merkezi rakımı 1.100 m olan Şavşat ilçesi, kuzeyde Gürcistan, doğu ve güneydoğuda Ardahan ili, güneyde Ardanuç ilçesi, batıda merkez ilçe ve Borçka ilçesi ile çevrilidir. İlçe toplam nüfusu 25.624, ilçe merkez nüfusu 7.325'dir.
Konu başlıkları |
Doğal yapı
Yüksek dağlar ve engebeli alanlardan oluşan ilçe toprakları, ilin kuzeydoğu kesiminde yer alır. Kuzey ve kuzeybatı kesimini Karçal Dağları; doğu, güneydoğu ve güney kesimini de Yalnızçam Dağları engebelendirilir. Yalnızçam Dağları'nın en yüksek kesimlerinden geçen doğu ve güneydoğu sınırı, Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgelerini birbirinden ayırır. İlçenin diğer önemli yükseltilerini kuzeyde en yüksek noktası Sivritepe (2.250 m) olan Arsiyan Dağı, yükseklipi 3.000 m'yi aşan Cin Dağı, doğuda Yalnızçam Dağları silsilesine mensup Sahara Dağı (2.650 m), ve güneyde Karagöl Dağı (3.050 m) oluşturur. Şavşat-Ardanuç sınırını oluşturan Barevan Sırtları (2.000 m) diğer yükseltilerdendir.
Karçal Dağları ve Yalnızçam Dağları'ndan kaynaklanan suların büyük bölümünü toplayan Berta Deresi, ilçe sınırları dışında Çoruh Nehri'ne karışır. Güneydoğudaki küçük bir alanın sularını toplayan küçük dereler ise ilçe sınırı dışında Kura Nehri'ne karışır. İlçenin en büyük ve önemli gölü, Karagöl-Sahara Milli Parkı alanı içerisinde yer alan Meşeli köyündeki Karagöl'dür. Pınarlı köyü yakınlarında Balık Gölü; Arsiyan yaylasında Kız Gölü, Boğa Gölü ve Koyun Gölü adlarında göller bulunur. Kuzeydoğu kesimindeki Arsiyan Dağı (Gözedağı) ile güney kesimdeki Kürdevan Dağı (Çadır Dağı)’nın yüksek kesimlerinde de birkaç küçük göl vardır. Dağlık alanlar, ladin, göknar ve sarıçam ormanlarıyla kaplıdır. Bu dağlardaki ormanların arasında sayfiye olarak kullanlılan ve turizm açısından da önem taşıyan bir çok yayla vardır. Bunların başlıcaları Arsiyan, Karagöl ve Sahara yaylaları, 1994’te ulusal park yapılarak koruma altına alındı.
Çermik köyündeki sıcak su kaynağının (ılıca) romatizmal hastalıklara iyi geldiği söylenir.
Sosyo-ekonomik yapı
Şavşat, nüfus yitirmekte olan bir ilçedir. Rakımları 950-1800 m arasnda değişen köylerde başlıca ekonomik etkinlik tarımdır. Ekime elverişli alanlar kısıtlı olmasına karşın azımsanmayacak miktarda bitkisel üretim yapılır. Yetiştirilen başlıca ürünler patetes, buğday, elma ve armuttur. İlin en çok patetes yetiştirilen ilçelerinden biri Şavşat’tır. Hayvancılık önemli gelir kaynaklarındandır. Çok sayıda koyun yetiştirilen ilçede, arıcılık da yapılır. İlçe topraklarında bakır, kurşun, çinko, feldispat ve manganez içeren cevher yatakları vardır.
NÜFUS
2000 Yılı Genel Nüfus Sayımına göre ilçenin toplam nüfusu 25.624 olup, ilçe merkez (şehir) nüfusu 7.325, Meydancık Beldesi 2.059, köylerin toplam nüfusu 16.240'tır.
Toplam nüfusun %52'sini kadınlar %48'ini ise erkekler oluşturmaktadır. Toplam nüfusun %45‘i genç nüfustur.
EĞİTİM
Şavşat ilçesinde toplam 11 ilköğretim okulu, 2 Çok Programlı Lise, 1 İmam Hatip Lisesi ve 1 Sağlık Meslek Lisesi bulunmaktadır.
TARIM
Şavşat'ta tarım geleneksel anlamda yapılmakta olup kayda değer ticari üretim yoktur. Üretilen ürünler aile tüketiminin yanı sıra mahalli pazarda satılarak değerlendirili. Tarımsal üretimde, tamamen insan gücüne dayalı üretim modeli söz konusudur. Ancak uygulanan teşvikler sayesinde makinalı tarım yapılabilecek 20 kadar köyde tarım makinaları alımları başlamıştır. İnsan gücüne dayalı üretimin yapıldığı ilçede, son zamanlarda bitkisel üretimde özellikle yem bitkisi ekilişlerinde makinalı tarıma geçiş sağlanmıştır.
İlçede tarımsal işletmeler küçük aile işletmelerinden oluşmaktadır. Gübre olarak hayvan gübresi kullanılır.
Arazi Dağılımı:
İlçe yüzölçümü: 1.317.000 dekar
Toplam tarım alanı: 175.696 dekar
Sulu tarım alanı: 54.840 dekar
Kuru tarım alanı: 120.856 dekar
Mera alanı: 364.166 dekar
Orman alanı: 552.565 dekar
Kültür dışı arazi: 224.573 dekar
HAYVANCILIK
İlçede hayvancılık önemli ölçüde yapılmakta olup yıllık ortalama 10.000 büyükbaş hayvan çevre il ve ilçelere pazarlanmaktadır.
Tarih
Şavşat yöresi İÖ 1000’lerin başında Gürcülerin atası sayılan kabilelerin yaşadığı bölgenin sınırları içindeydi. Eskiden İberia adıyla anılan bu bölge, İÖ 7. yüzyılda Kimmerlerin istilasına uğradı. İberia Krallığının sınırları içindeki bu topraklar, Pontus Krallığından sonra Roma’ya bağlandı. Bir süre Perslerle Bizanslılar arasında el değiştirdikten sonra İS 7. yüzyılda Arapların yönetimine girdi. Bizanslılarla Arapların zayıflığından yararlanan Gürcüler, 9. yüzyılda İberia Krallığını yeniden canlandırdı. Bagratlı Hanedanının yönettiği krallık, 13. yüzyıl başlarında Trabzon ve Erzurum’a kadar uzanan toprakları elinde tutuyorydu. Daha sonra İlhanlılar’a bağlanan İberia’yı 14. yüzyıl sonrasında Timur'un orduları yağmaladı. Bagratlı yöneticilerin yarı bağımsız olarak yönettiği bu topraklar, bir süre Osmanlılarla İranlılar arasında el değiştirdikten sonra, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'ne bağlandı. 1873 tarihli Erzurum vilayet salnamesine göre Şavşat kazası, Çıldır sancağına bağlıydı. 1828-1829 arasında Rus işgaline uğrayan Şavşat, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Ayastefanos Antlaşması (3 Mart 1878) ile savaş tazminatı olarark “Elviye-i selâse (üç sancak)” içinde Rusya'ya verildi. Sovyet devriminden sonra Rus orduları Ocak 1918’de Şavşat’tan çekildi. Brest Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918) hükümleri uyarınca yapılan halk oylaması sonucunda Şavşatlılar Osmanlı Devleti'ne bağlanmayı seçti. Mart 1918’de Osmanlı kuvvetlerinin girdiği Şavşat, Mondros Mütarekesinden (30 Ekim 1918) sonra Aralık 1918’de İngilizlerin, Nisan 1920’de onların çekilmesinden sonra da Gürcülerin işgaline uğradı. 23 Şubat 1921’de Gürcü birliklerinin boşalttığı Şavşat yöresi, TBMM hükümeti topraklarına katıldı. Kısa bir süre Ardahan’ın ilçesi olarak kalan Şavşat, 7 Temmuz 1921’de Artvin’e bağlandı. İlçe merkezinin belediyesi 1928’de kuruldu.
Eskiden Satlel adlı küçük bir köy iken cumhuriyet döneminde Yeniköy adıyla anılan bugünkü yerine taşındı. Şavşat, il merkezi Artvin’e 65 km uzaklıktadır.
İlçe, tarihsel yapılar açısından zengin sayılır. Bunların başlıcaları Şavşat, Dutlu, Parih, Tuharis ve Ustamis kaleleri, Rabat ve Tbeti kiliseleri ile Zor Mustafa Bey Türbesi'dir.
Kaynaklar
www.savsat.gov.tr
